Yang Zhuang is a Tai language spoken in southwestern Guangxi, China, in Napo, Jingxi and Debao counties.
Li Jinfang (1999) suggests that the Yang Zhuang originally spoke the Buyang language, and later assimilated with other Tai-speaking peoples (See Buyang people#History).
Distribution
Zhuang dialects given in the county almanacs of Jingxi County, Debao County, and Napo County are listed below. This region is also known as the "Dejing" å¾·é area. All names and statistics are from the local county almanacs (å¿å¿Â), as quoted in Jackson et al. (2012). Note that these divisions are often ethnic rather than geographic. Thus, some "Yang" peoples may actually speak non-Yang Zhuang dialects, and vice versa. Jackson (2011) shows that most Yang dialects do indeed form a distinctive subgroup against Fu (also shown to be a distinctive subgroup) and Nong.
Variants with multiple names include:
- Yang ä»° in Jingxi / Nongshun Ã¥ÂÂ顺 in Napo
- Fu 庠in Jingxi / Lang ç¼ in Debao / Nongfu Ã¥ÂÂ庠in Napo
- Zuozhou ä½Âå· in Jingxi / Zhazhou ç¸巠in Napo
Jingxi County
Below are the various Zhuang dialects of Jingxi County. The townships with which the most speakers of the dialect live in are also given. Only "Yang ä»°" corresponds to Yang Zhuang.
- Yang ä»°: 371,892 speakers; all townships
- Zong å®Â: 75,957 speakers; Ande å®Âå¾·, Nanpo Ã¥ÂÂå¡乡, Sanhe ä¸ÂÃ¥ÂÂ, Guole æÂÂä¹Â乡
- Long'an éÂÂå® (Nong'an 侬å®Â): 26,102 speakers; Quyang 渠æ´ÂéÂÂ, Sanhe ä¸ÂÃ¥ÂÂ, Bameng å·´èÂÂ, Dadao 大éÂÂ, Longlin é¾Â临éÂÂ
- Zuozhou ä½Âå·Â: 27,011 speakers; Xinxu æÂ°å©, Dadao 大éÂÂ, Longlin é¾Â临éÂÂ, Ronglao è£å³, Ludong ç¦Âå³Â
- Rui/Yei éÂÂ: 11,304 speakers; Kuixiu éÂÂå©乡, Bameng å·´èÂÂ
- Sheng çÂÂ: 14,718 speakers; Kuixiu éÂÂå©乡, Nanpo Ã¥ÂÂå¡乡
- Fu åºÂ: 1,146 speakers; Bameng å·´èÂÂ, Dadao 大éÂÂ
- Total: 528,130
Debao County
Zhuang dialects of Debao County are:
- Lang ç¼è¯Âï¼ 255,000 speakers in all townships
- Min æÂÂè¯Âï¼ 17,000 speakers in Fuping township æÂ¶å¹³, near Napo County
- Nong Zhuang 侬è¯Â
- Nong Zhuang 侬诠(Southern): 17,000 speakers in Ma'ai township 马éÂÂ, Du'an township é½å®Â, and 4 villages in Dongguan township ä¸ÂÃ¥Â
³
- Nong Zhuang 侬诠(Northern - Baise): 34,000 speakers in Dongling township ä¸Âå and Puxu township æÂ´å©
- Nong Zhuang 侬诠(Northern - Tiandong): 17,000 speakers in Longsang township éÂÂæ¡Â
- Total: 340,000
Napo County
Yang 央 dialects of Napo County are:
- Yangzhou 央å·Â: 41 villages
- Yangdong 央åÂÂ: 100 villages
- Yanggai 央æÂ¹: 3 villages
- Yangwu 央传(Yangniao 央é¸Â): 24 villages
- Yangtai 央å°: 22 villages
- Yangwo 央çªÂ
- Yanglong 央é¾Â
- Yangyin 央é³
- Yangjie 央ä»Â
- Yangnan 央åÂÂ
Non-Yang dialects and their distributions in Napo County are:
- Min æÂÂè¯Â: all townships
- Dong å³Âè¯Â
- Nong Ã¥ÂÂè¯Â
- Nongshun Ã¥ÂÂ顺: Longhe township é¾ÂÃ¥ÂÂ
- Nongfu Ã¥ÂÂåºÂ: Chengxiang township Ã¥ÂÂå¢
- Bunong å¸Â侬: Baidu township ç¾é½, Baisheng township ç¾çÂÂ
- Rui/Yei éÂÂ: Longhe township é¾ÂÃ¥ÂÂ
- Ao å·: Chengxiang township Ã¥ÂÂå¢
- Sheng çÂÂ: Pingmeng township å¹³åÂÂ
- Jue å³: Chengxiang township Ã¥ÂÂå¢
- Yong æÂÂ¥
- Long'an éÂÂå®Â: Longhe township é¾ÂÃ¥ÂÂ, Baidu township ç¾é½, Chengxiang township Ã¥ÂÂå¢
- Zhazhou ç¸å·Â: Longhe township é¾ÂÃ¥ÂÂ
Yunnan
Yang Zhuang is also spoken in 6 townships of Funing County, Wenshan Prefecture, Yunnan:
- Banlun
- Bo'ai
- Dongbo
- Guichao
- Xinhua
- Zhesang.
Vietnam
There are also some Yang Zhuang speakers in Ha Quang district of Cao Bằng province, Vietnam. The number of Yang Zhuang speakers in Vietnam is unknown.
Orthography
Initials
- p/b - [p] - pay: à ¹Âà ¸ to go; bá: à ¸Âà ¸² carry
- ph - [pð] - phon: à ¸Âà ¸ rain
- mb - [ÃÂb/ÃÂ] - mbàaw: à ¸Âà ¹Âà ¸²à ¸§ (à ¸«à ¸Âà ¸¸à ¹Âà ¸¡) male
- m/mh - [m] - ma: à ¸¡à ¸² to come; mha: à ¸«à ¸¡à ¸² dog
- f/v - [f] - fan: à ¹Âà ¸«à ¸£à ¸µà ¸¢à ¸ cent; vay: à ¹Âà ¸ fire
- t/d - [t] - tóy: à ¹Âà ¸Âà ¹ under; dèy: à ¸Âà ¸µà ¹ a place
- th - [tð] - thang: à ¸Âà ¸¶à ¸ to arrive
- nd - [ÃÂd/ÃÂ] - nday: à ¸Âà ¸µ good
- n/nh - [n] - na: à ¸Âà ¸² field; nha: à ¸«à ¸Âà ¸² thick
- l/lh - [l] - laay: à ¸¥à ¸²à ¸¢ to write, pattern; lhaay: à ¸«à ¸¥à ¸²à ¸¢,à ¸¡à ¸²à ¸ many
- r/rh - [ù/ùÃÂ¥/ð] - raw: à ¹Âà ¸£à ¸² we; rhang: à ¸«à ¸¢à ¸±à ¸ what
- sl/zl - [ì/ø] - slaaw: à ¸ªà ¸²à ¸§ girl; zloéy: à ¸Âà ¸·à ¹Âà ¸ to buy
- c/j - [tás/táÃÂ] - ców: à ¸Âà ¸¸ (à ¹Âà ¸Âà ¸°) to touch; joèy: à ¹Âà ¸Âà ¹ to be
- s/z - [s/ÃÂ] - saang: à ¸Âà ¸²à ¸ granary; zat: à ¹Âà ¸Âà ¹Âà ¸ actual, tight
- k/g - [k] - kày: à ¹Âà ¸Âà ¹ chicken; gòw: à ¸Âà ¸¹à ¹ pair
- kh - [kð] - kha: à ¸Âà ¸² leg
- ng/ngh - [Ã
Â] - ngaay: à ¸Âà ¸²à ¸¢ (à ¹Âà ¸Âà ¸µà ¹Âà ¸¢à ¸Â) noon; nghaay: à ¸«à ¸Âà ¸²à ¸¢ turn face up
- x - [ã] - xen: à ¸Âà ¸·à ¸ night
- w/wh - [w] - waam: à ¸Âà ¸§à ¸²à ¸¡ (à ¸Âà ¸³) word; whay: à ¹Âà ¸«à ¸§ shake
- u - [ÃÂw] - ruung ua: à ¸ªà ¸²à ¸¢à ¸£à ¸¸à ¹Âà ¸ rainbow
- y/yh - [j] - yà: à ¸¢à ¹Âà ¸² grandmother; yhaw: à ¸«à ¸¥à ¸µà ¸ move within a close distance
- i - [ÃÂj] - iòw: à ¸Âà ¸¢à ¸¹à ¹ to be at
- h - [h] - há: à ¸«à ¹Âà ¸² five
- - - [ÃÂ] - aw: à ¹Âà ¸Âà ¸² to get
- kw/gw - [kw] - kway: à ¹Âà ¸Âà ¸¥ far; gwaat: à ¸Âà ¸¥à ¸²à ¸ blunder
- khw - [kðw] - khwaan: à ¸Âà ¸§à ¸²à ¸ exe
- ngw/nghw - [Ã
Âw] - ngwa: à ¸§à ¸²à ¸Âà ¸Âà ¸µà ¹ yesterday; nghù nghwèe: à ¸ªà ¹Âà ¸²à ¸¢ shake (one's head)
- py/by - [pj] - pya: à ¸Âà ¸¥à ¸² fish; byouk: à ¸Âà ¸£à ¸¸à ¸ (à ¸Âà ¸£à ¸¸à ¹Âà ¸Âà ¸Âà ¸µà ¹Â) tomorrow
- phy - [pðj] - phya: à ¸Âà ¸²,à ¸ à ¸¹à ¹Âà ¸Âà ¸² stone hill
- my/mhy - [mj] - mya: à ¹Âà ¸¥à ¸° broken; mhyán: à ¸Âà ¸¥à ¹Âà ¸³ arm wrestling
- ky/gy - [kj] - kyá: à ¸Âà ¸¥à ¹Âà ¸² seeding; gyaan: à ¸Âà ¸¥à ¸²à ¸ creep
- khy - [kðj] - khya: à ¸«à ¸² to look for
- ngy/nghy - [Ã
Âj] - ngyoot: à ¸¢à ¸Âà ¸ top; nghyòy: à ¹Âà ¸«à ¸Âà ¹ big
Initials for Chinese loanwords
- ch - [tásð/táÃÂð/s/ÃÂ]
- ty - [ty]
- thy - [tðj]
- sy - [sj/ÃÂj]
- cy - [tásj/táÃÂj]
- chy - [tásðj/táÃÂðj/sj/ÃÂj]
- sly - [øj/ìj]
- ny - [ò]
- ly - [lj]
- hy - [hj]
- hw - [ÃÂ]
Rimes
- a - [a]
- aay - [aÃÂj]
- aaw - [aÃÂw]
- aam - [aÃÂm]
- aan - [aÃÂn]
- aang - [aÃÂÃ
Â]
- aap - [aÃÂp]
- aat - [aÃÂt]
- aak - [aÃÂk]
- ay - [ÃÂj]
- aw - [ÃÂw]
- am - [ÃÂm]
- an - [ÃÂn]
- ang - [ÃÂÃ
Â]
- ap - [ÃÂp]
- at - [ÃÂt]
- ak - [ÃÂk]
- ee - [eÃÂ]
- ey - [ej/ÃÂj]
- ew - [eÃÂw]
- eem - [eÃÂm]
- een - [eÃÂn]
- eeng - [eÃÂÃ
Â]
- eep - [eÃÂp]
- eet - [eÃÂt]
- eek - [eÃÂk]
- oe - [øÃÂ]
- oey - [øÃÂj]
- oem - [øÃÂm]
- oen - [øÃÂn]
- oet - [øÃÂt]
- i - [iÃÂ]
- iw - [iÃÂw]
- im - [iÃÂm]
- in - [iÃÂn]
- ing - [iÃÂÃ
Â]
- ip - [iÃÂp]
- it - [iÃÂt]
- ik - [iÃÂk]
- e - [ÃÂÃÂ]
- em - [ÃÂÃÂm]
- en - [ÃÂÃÂn]
- eng - [ÃÂÃÂÃ
Â]
- ep - [ÃÂÃÂp]
- et - [ÃÂÃÂt]
- ek - [ÃÂÃÂk]
- iep - [ÃÂp]
- iet - [ÃÂt]
- iek - [ÃÂk]
- oi - [yÃÂ]
- oim - [yÃÂm]
- oin - [yÃÂn]
- oing - [yÃÂÃ
Â]
- oit - [yÃÂt]
- oik - [yÃÂk]
- o - [oÃÂ]
- ooy - [oÃÂj]
- ow - [oÃÂw]
- oom - [oÃÂm]
- oon - [oÃÂn]
- oong - [oÃÂÃ
Â]
- oop - [oÃÂp]
- oot - [oÃÂt]
- ook - [oÃÂk]
- oa/oh - [ÃÂÃÂ]
- oy - [ÃÂÃÂÃÂ¥/ÃÂÃÂj]
- om - [ÃÂÃÂm]
- on - [ÃÂÃÂn]
- ong - [ÃÂÃÂÃ
Â]
- op - [ÃÂÃÂp]
- ot - [ÃÂÃÂt]
- ok - [ÃÂÃÂk]
- u - [uÃÂ]
- uy - [uÃÂj]
- uum - [uÃÂm]
- uun - [uÃÂn]
- uung - [uÃÂÃ
Â]
- uup - [uÃÂp]
- uut - [uÃÂt]
- uuk - [uÃÂk]
- um - [ÃÂm]
- un - [ÃÂn]
- up - [ÃÂp]
- uk - [ÃÂk]
- oup - [ÃÂp]
- out - [ÃÂt]
- ouk - [ÃÂk]
- ui - [ïÃÂ]
Sample text
The Article 1 of the Universal Declaration of Human Rights in Yang Zhuang:
Gyook mó geon sleeng ma leer mey slÃÂh-yôwh, qyòw cenh-yêenh wá khoênh-lÃÂh mbéeng nhoàraw kor ndáy phyênh-ténh dong lhúm. Geon raw mey lìh-sléng wá lyâangh-slenh, tòoy gyook mó geon ndáy lhúm bèy nóong tò kyan.
Notes and references
External links